Verslavingszorg: de grootste uitdaging voor het CNPK
De grootste uitdaging waar het CNPK momenteel voor staat is de opvang van verslaafden. Verslaving is een groot probleem in Burundi, vooral bij jongeren. Cannabis, tabak en khat (plant waarvan de bladeren een opwekkend effect hebben) zijn er makkelijk te krijgen en nu duikt steeds meer een mengeling van restjes van heroïne op. Verslaafden worden totaal overstuur door hun familie binnengebracht maar zonder toxicologische testen is het moeilijk vast te stellen wat ze precies genomen hebben. Psychotropische geneesmiddelen om verslaafden te behandelen ontbreken.
Zorggroep Multiversum dat zelf de grootste verslavingskliniek in Vlaanderen omvat, heeft samen met PC Sint-Jan-Baptist en PZ Sint-Alexius het verslavingsproject opgezet. Eerst werd er multi-drug-testmateriaal voor het CNPK aangekocht en in oktober gingen medewerkers van PC Sint-Jan-Baptist, PZ Sint-Alexius en Artsen zonder Vakantie (AZV) naar Burundi om het personeel van onze zusterinstellingen op verder op te leiden. Hieronder lees je hun dagboek.
Oktober 2025 – Missie CNPK te Bujumbura
Twee collega’s, Rita Van Acker van Sint-Jan-Baptist in Zelzate en Mark De Bruyn van Sint-Alexius Grimbergen verbleven van zondag 5 tot zondag 12 oktober 2025 in Burundi. Ze waren vergezeld door twee collega’s van Artsen zonder Vakantie (AZV), Veronique Coppin en dr. Serge Munani.
Het opzet van de missie was om een zicht te krijgen op de huidige stand van zaken van het project voor het opzetten van een afdeling voor verslavingszorg in het CNPK te Bujumbura.
Daarnaast voorzagen ze ook tijd voor opleiding waaronder uitleg over het gebruik van drugstesten en alcoholmeter en de correcte interpretatie van de resultaten, evenals de correcte omgang met het resultaat in communicatie naar patiënten toe.
Verder werd er ook tijd voorzien om de nodige uitleg te geven rond de mappingstudie die voorzien is om een beter zicht te krijgen op de omvang van de problematiek van middelengebruik in Burundi.
Ze voorzagen ook nog bijkomende vormingen voor het personeel dat de afdeling verslavingszorg gaat bemannen zoals uitleg over alcohol als product, cirkel van verandering (Procheska en DiClemente), eerste aanzet tot motivationele gespreksvoering, staat van de afdeling, de therapeutische alliantie, het therapeutisch kader, het therapieprogramma, het gebruik van de CIWA-ontwenningsschaal…
Blogverslag door Mark De Bruyne en Rita Van Acker – foto’s Mark De Bruyne en Veronique Coppin
Dinsdag 7 oktober
We worden opgehaald om naar het CNPK te gaan waar we eerst een rondleiding krijgen. Patiënten komen er toe en worden eerst ingeschreven in het administratief gebouw. Het CNPK vangt niet enkel psychiatrische patiënten op maar er komen ook heel veel patiënten op consultatie met somatische klachten. Zij worden gezien in de consultatieruimten van de polikliniek. Daarnaast zijn er ook ondersteunende medische diensten, zoals het laboratorium dat bestaat uit 2 delen. Een voorste deel waar patiënten ook komen voor een bloedafname en een achterste deel waar de labo analyse plaats heeft. Het laboratorium is behoorlijk uitgerust en ze hebben ook een modern toestel waarmee ze kunnen screenen op drugs, zowel in bloed als in urine. Dat toestel was een gift van zorggroep Multiversum en AZV (Artsen zonder Vakantie).
Deze screenings zijn echter duur en zijn eerder aanvullend op de drugsscreenings die wij mee hebben en tijdens het verloop van de lessenreeks zullen uitleggen.
Het ziekenhuis beschikt ook over een dienst radiologie die bestaat uit een Rx-toestel van de oude generatie, met platen.
Daarnaast hebben ze ook een ziekenhuisapotheek. De ziekenhuis apotheker is zéér behulpzaam en bezorgt ons een lijst met alle medicatie die voor handen is en gebruikt kan worden op de eenheid voor verslavingszorg.
Wat hierin ontbreekt is de mogelijkheid tot substitutie voor opiatenafhankelijkheid met subuxone of methadone. Hiervoor heeft het CNPK een toestemming nodig van de Burundese overheid en deze hebben ze momenteel niet.
Verder is er ook een EEG-ruimte.
Na de rondleiding doorheen het administratief- en consultatieblok gaan we naar de spoeddienst. Deze bestaat uit een 4-tal patiëntenkamers en een verpleegpost. De computer staat in een kooi om deze te beschermen tegen agressie.
Na de spoeddienst gaan we naar de afdeling verslavingszorg.
Afdeling verslavingszorg
Deze ligt op een terrein achter het ziekenhuis. Het terrein is langs 3 kanten ommuurd maar de bovenkant van het terrein is afgesloten met prikkeldraad. Het terrein is niet geëgaliseerd en er liggen zéér veel stenen.
De afdeling verslavingszorg bestaat uit een gebouw met 2 gelijke delen en een sanitair gedeelte tussen de beide delen van de afdeling. Elke deel bestaat uit 2 consultatieruimtes, een centrale binnenruimte en daarrond telkens 4 patiëntenkamers die plaats zullen bieden aan telkens 3 bedden. In de patiëntenkamers staat nu reeds telkens 1 bed. De matrassen liggen er niet op. De centrale ruimten zijn wel al voorzien van een tafel en stoelen. De consultatieruimten zijn nog leeg en er is nog geen connectie voor internetaansluiting.
Achter het gebouw is nog een grote open ruimte die op termijn zou gebruikt kunnen worden als sportveld. Tegenover het gebouw, aan de andere kant van het terrein staat een woning, eigendom van het CNPK, waarin momenteel een gezin woont van een personeelslid. Deze zouden, eventueel, op termijn kunnen verhuizen naar een andere woning van het CNPK die leegstaat na renovatie, iets verder op. Dit zou de mogelijkheid openen om deze woning mee te integreren in de afdeling.
Na het bezoek aan de toekomstige afdeling verslavingszorg wandelen we naar het leslokaal waar we onze studenten, het toekomstige personeel voor de verslavingszorg (afdelingsarts, sociale dienst, ergotherapeut, verpleegkundigen) voor zowel het CNPK, Ngozi en Gitega ontmoeten.
We maken kennis met hen en bespreken de staat van de afdeling, te beginnen met het personeel en hun kennis rond verslavingszorg. We bespreken eveneens met hen de staat van het terrein en de gebouwen en toetsen met hen af wat ze allemaal nodig zullen hebben, waarover ze reeds beschikken en wat wenselijk is.
Kennistest
Na de lunchpauze nemen we een kennistest af van de medewerkers om na te gaan wat hun huidige kennisniveau is zodat we daar rekening mee kunnen houden tijdens de komende lesdagen.
Na deze kennistest geef ik al een eerste presentatie waarin ik de uitleg geef over de mappingstudie en de bedoeling hiervan. Ik merk dat er enthousiasme is bij onze collega’s uit Burundi. Zij willen de studie echter ook kunnen gebruiken als een therapeutisch instrument, om bepaalde zaken met hun cliënten bespreekbaar te kunnen maken. Broeder Gregoire geeft ook aan dat er misschien nog enkele culturele verschillen moeten worden toegevoegd aan de lijst. Zij vragen ook hoe zij zelf data uit de google-form kunnen trekken.
Woensdag 9 oktober
Eerst staat een meeting met Broeder Marcus, directeur van het CNPK, op de agenda. We bespreken met hem de staat van de afdeling en uiten onze bezorgdheid rond de vele stenen op het terrein en de prikkeldraad en noteren dat broeder Marcus er de voorkeur aan geeft om maaltijden voor de patiënten niet te laten bereiden door de ‘gardes malades’ maar dit extern te laten leveren om te voorkomen dat er psychoactieve middelen via de voeding zou worden gesmokkeld.
We bespreken eveneens het opnameproces. Broeder Marcus geeft er de voorkeur aan dat patiënten eerst gezien worden door een arts tijdens een consultatie en dat deze een inschatting maakt of de patiënt rechtstreeks kan worden opgenomen op de afdeling polytoxicomanie of toch eerst via de spoed dient te gaan.
Les
Na deze vergadering start ik de les. We beginnen met een theoretische presentatie van het correcte gebruik van sneltesten voor drugs via urine (test op vijf producten) en het correcte gebruik van de ethylometer. De theorie omvat de detecteerbaarheid van de producten, hoe testen, hoe interpreteren, hoe een test communiceren met de patiënt, wanneer testen etc. Nadien is het tijd voor praktijk. We laten ze allen oefenen op elkaar met de ethylometer en we laten hen in groepjes enkele stalen van de spoeddienst testen. Hieruit blijkt dat er toch wel wat cannabis en benzodiazepine aanwezig is in de stalen.
Collega Rita gaat tijdens de practica rond om te helpen en geeft nadien feedback op de meest gemaakte fouten.
In de namiddag geven we eerst feedback op de kennistest van de dag voordien.
Nadien geef ik nog een les over alcohol als product en de lichamelijke en sociaal-economische gevolgen van alcoholmisbruik en vertel ik over de cirkel van verandering (Procheska en DiClemente) en een eerste aanzet tot motiverende gespreksvoering. Welke interventies doe je in welke fase van de veranderingscirkel?
Donderdag 10 oktober
Wanneer we toekomen in het CNPK vernemen we tijdens de staf meeting dat er een dame van 42 jaar is gestorven. Ze at al een tijdje niet, was geagiteerd en verward. Ze hadden een infuus gestart, er was geen garde-malade voor haar en ze is gestorven. Dit had vermeden kunnen worden. Agitatie en verwardheid zijn geen zuivere psychiatrische symptomen maar kunnen ook wijzen op een somatische problematiek. Zij had 2 kinderen, waaronder een kindje van slechts enkele maanden oud.
Therapeutisch kader
We starten de ochtend met een uiteenzetting van het therapeutisch kader van de afdeling. De afdelingsregels. Wat moet er staan? Hoe willen zij hun afdeling verslavingszorg organiseren? Na een theoretische uiteenzetting hierover door collega Veronique en dr. Serge waarin we ook de therapeutische alliantie benadrukken delen we hen op in groepjes en laten we hen de rest van de voormiddag in groepjes werken aan een afdelingskader. We gaan met zijn vieren langs bij de groepjes om vragen te beantwoorden en advies te geven.
We beginnen de namiddag met de groepjes één voor één uit te nodigen om hun afdelingskader te bespreken en geven de nodige feedback.
Nadien geef ik les over de CIWA-Ar schaal en hoe deze te gebruiken. We laten hen in rollenspel hiermee oefenen.
Organisatie van de afdeling
Na dit programma laten we hen nadenken over de organisatie van de afdeling. Hoe willen ze deze organiseren. Momenteel leent het gebouw, met de 2 identieke blokken zich prima tot een opsplitsing observatie-eenheid voor de ontwenning en een therapie-eenheid voor patiënten die voorbij hun fysieke detox zijn en beginnen aan de psychische ontwenning. Aanvankelijk botsen we op wat weerstand omdat ze eerder dachten om een vrouwen- en een mannenafdeling te maken maar eigenlijk zijn er kamers genoeg en kunnen ze in elke blok 2 mannen en 2 vrouwenkamers maken met in het midden een therapieruimte/eetzaal waarin ook een verpleegkundige is. Deze indeling is eigenlijk dezelfde als de indeling die ze nu ook hanteren op hun spoeddienst.
We laten hen in groep nadenken waarbij er 2 groepen zijn die werken aan het uitbouwen van een therapieprogramma voor de observatie-eenheid en 2 groepen die nadenken over de uitbouw van de therapie-eenheid.
Nadien laten we hen de programma’s voorstellen en hebben we met momenten zéér interessante en productieve debatten hierover.
Vrijdag 11 oktober
We beginnen de dag met de stafvergadering. Dr. Serge neemt het woord en laat hen stil staan bij het overlijden van de dag voordien. Er worden lessen getrokken. De symptomen waaruit er werd geïnterpreteerd dat het ging om een psychiatrische problematiek konden even goed kaderen in een somatische problematiek. Psychiatrische pathologie doodt niet. Wanneer je op psychiatrie moet beginnen met infusen om vocht toe te dienen is het nodig om een consult te vragen bij de collega’s van de algemene ziekenhuizen. Belangrijke lessen.
Goed nieuws
Nadien hebben we een overleg met Broeder Marcus. We bespreken de stand van zaken van de afdeling. We geven aan dat we al heel wat les hebben gegeven en dat de afdeling, naar ons aanvoelen zou kunnen opstarten, mits ze hun huiswerk maken. Het therapieprogramma en het afdelingskader moet af zijn en duidelijk zijn voor elke medewerker en elke patiënt die opgenomen wordt.
We benadrukken ook nog eens dat er meer verpleegkundigen moeten worden voorzien. Broeder Marcus heeft hierover goed nieuws. De overheid heeft hem 5 extra verpleegkundigen toegewezen.
Nadien gaan we terug naar de groep. Het onderwerp van vandaag: welke lessen kunnen we leren uit de valse start van de afdeling verslavingszorg van 2012.
Er komt veel reactie op, veel goede ideeën. We lijsten deze samen met hen op. Eén aspect dat vaak terugkomt is dat er te weinig bekendheid was dat het CNPK een verslavingsafdeling had. Het idee gaat om hier meer mee naar buiten te komen en ook meer te sensibiliseren bij de bevolking rond middelengebruik.
Onze collega’s, dr. Serge en Veronique, reizen maandagochtend nog door naar de satellietziekenhuizen van Ngozi en Gitega. Aangezien St. Alexius peter is van Ngozi vraag ik aan Veronique of ze er kan peilen naar hun behoeften zodat ik dit in België kan doorgeven.
De volgende missie
In februari trekken twee medewerkers van zorggroep Multiversum naar Burundi om daar de volgende fase van het project uit te werken. Mark en Rita, die daar nu waren, zullen hen voorbereiden zodat ze zoveel mogelijk kunnen realiseren in de korte periode dat ze zullen verblijven in het CNPK. Intussen blijven we contact houden met de collega’s van het CNPK zodat we hen kunnen ondersteunen in dit project.